›› Raporty i statystyki ›› Sprawdziany i egzaminy zewnętrzne ›› Zasady analizy wyników

W celu umożliwienia porównania średnich wyników szkół Centralna Komisja egzaminacyjna (CKE) znormalizowała rozkład wyników, stosując skalę staninową, definiując ją jak niżej (kursywa).

Staniny to umowne przedziały, na jakie dzielimy dużą populację. Wyróżnia się dziewięć stanin: najniższy, bardzo niski, niski, niżej średni, średni, wyżej średni, wysoki, bardzo wysoki, najwyższy. Staniny służą więc do porównywania wyników w ramach konkretnego badania (sprawdzianu / egzaminu) - nigdy nie można więc odnosić określonych stanin do danych (wyników) pochodzących z innego badania.

Inne są bowiem przedziały punktów dla danego stanina, np. za uzyskanie 22 punktów w roku 2008 uczeń klasy szóstej otrzymał wynik "niski", a w roku 2009 - za zdobycie tylu samo punktów - wynik "średni", tak więc osiągnięcie przez szkołę takiego samego wyniku np. w dwóch latach, nie oznacza tego samego poziomu osiągnięć.

Badania zewnętrzne, analizowane z ustalaniem stanin, dają informację o wynikach szkół, nie uwzględniając specyficznych warunków danej placówki.

Jest to działanie zbliżone do ustalania ocen szkolnych, zgodnie z zasadami pomiaru dydaktycznego. Mówimy wówczas o ocenie dydaktycznej (zobiektywizowanej). Gdy nauczyciel uwzględnia np. tzw. trudną sytuację ucznia - i jego zaangażowanie - oznacza to, że wprowadzana jest ocena społeczna.

Uwzględnienie specyficznych warunków, wpływających na wynik szkoły zawiera tzw. edukacyjna wartość dodana (EWD), proponowana przez Centralną Komisję Egzaminacyjną jako drugi "po staninach" sposób analizowania wyników.

CKE: Wprowadzony w 2002 roku system egzaminów zewnętrznych dostarcza obiektywnych danych o osiągnięciach szkolnych. Dane te mogą być wykorzystywane do oceny efektywności nauczania.

Jednak by oceny efektywności nauczania, formułowane na podstawie wyników egzaminów, były adekwatne, należy uwzględnić fakt, że osiągnięcia szkolne ucznia nie zależą tylko od jakości pracy szkoły. Wynik egzaminu jest uwarunkowany trzema grupami czynników:

1. indywidualnych, takich jak zdolności i uprzednie osiągnięcia szkolne,
2. społecznych, takich jak kapitał kulturowy i społeczny rodziny czy wpływ grupy rówieśniczej,
3. szkolnych, takich jak kwalifikacje i zaangażowanie nauczycieli, metody nauczania czy warunki nauczania.

Jeżeli chcemy przeciętny wynik egzaminu dla danej szkoły interpretować jako miarę efektywności nauczania, musimy wytrącić z wyniku wpływ tych czynników, których szkoła nie może skutecznie kształtować. Metoda edukacyjnej wartości dodanej (EWD) pozwala w znacznym stopniu "oczyszczać" wynik egzaminacyjny z wpływu czynników indywidualnych i środowiskowych, na które szkoła nie ma skutecznego wpływu.

Mówiąc językiem maksymalnie potocznym, może być tak, że "wzmacnia się" wyniki staninowe, analizując "miarą EWD" wyniki szkół porównywalnych ze względu na wymienione wyżej trzy grupy czynników. Jest więc naturalne, że wynik określany w staninach (zobiektywizowany) nie wzrasta przez kolejne lata, ale może wzrastać EWD (bowiem zbadane są indywidualne postępy uczniów, ich rozwój).

(CKE): Postrzeganie efektywności pracy szkoły jedynie przez pryzmat wyniku uzyskanego na egzaminie, bez uwzględniania warunków, w jakich ona funkcjonuje, jest nieuprawnione i może być krzywdzące lub niezasłużenie pozytywne.